Yaxşı yat, güclü oyan – Gecə yuxusunun faydaları

Gecə yuxusu insan orqanizminin ən vacib bərpa proseslərindən biridir. Yuxu zamanı bədən həm fiziki, həm də psixoloji baxımdan yenilənir, gün ərzində yığılan yorğunluq və gərginlik aradan qalxır. Gecə yuxusunun keyfiyyəti insanın həyat enerjisinə, diqqətinə, immunitetinə, maddələr mübadiləsinə və emosional vəziyyətinə birbaşa təsir edir. Müasir həyatın sürətli ritmi, stress və texnologiyadan həddindən artıq istifadə yuxu rejimini pozduqca, bədənin daxili tarazlığı da zədələnir.

Yuxu beyin fəaliyyəti üçün xüsusilə vacibdir. Gecə istirahəti zamanı beyin gündüz əldə olunan məlumatları emal edir, onları uzunmüddətli yaddaşa ötürür və öyrənmə prosesini möhkəmləndirir. Keyfiyyətli yuxu diqqəti və fokuslanma qabiliyyətini artırır, düşüncəni daha aydın edir. Yaxşı yatan insanların problem həll etmə bacarığı və yaradıcı düşünmə qabiliyyəti daha güclü olur, çünki beyin dincəlmiş vəziyyətdə daha səmərəli işləyir.

Gecə yuxusu immun sisteminin güclənməsində də mühüm rol oynayır. Yetərli yuxu zamanı immun hüceyrələrin fəaliyyəti artır, orqanizmin virus və bakteriyalara qarşı müqaviməti yüksəlir. Bu da qrip və soyuqdəymə kimi xəstəliklərə tutulma riskini azaldır. Yuxusuzluq isə əksinə, immun sistemi zəiflədir və bədəni infeksiyalara daha açıq hala gətirir.

Ürək-damar sistemi də gecə yuxusundan birbaşa asılıdır. Keyfiyyətli yuxu qan təzyiqinin normallaşmasına kömək edir və ürəyin daha rahat işləməsini təmin edir. Davamlı olaraq az yatan insanlarda ürək xəstəlikləri, infarkt və digər damar problemləri daha tez-tez müşahidə olunur. Yuxu zamanı stress hormonlarının azalması bədəni sakitləşdirir, ürəyə düşən yükü azaldır və ümumi rahatlıq yaradır.

Hormon balansının qorunması üçün də gecə yuxusu əvəzolunmazdır. Yuxu iştahanı tənzimləyən hormonların normal fəaliyyətinə kömək edir, orqanizmin aclıq və toxluq siqnallarını düzgün qəbul etməsini təmin edir. Melatonin hormonu gecə saatlarında aktivləşərək bədəni sakitləşdirir, eyni zamanda güclü antioksidant təsir göstərir. Hüceyrələrin bərpasında və yenilənməsində mühüm rol oynayan böyümə hormonu da əsasən yuxu zamanı ifraz olunur. Yuxusuzluq bu hormonların balansını pozaraq kökəlməyə, əsəbiliyə və xroniki yorğunluğa səbəb ola bilər.

Psixi sağlamlıq baxımından da gecə yuxusu çox önəmlidir. Yuxu emosional tarazlığı qoruyur, stressi azaldır və sinir sistemini rahatlaşdırır. Daim az yatan insanlarda narahatlıq, gərginlik və depressiya halları daha çox rast gəlinir. Yuxusuzluq səbəbindən səbr azalır, emosional nəzarət zəifləyir və insan daha tez əsəbiləşir.

Arıqlama və maddələr mübadiləsi də yuxu ilə sıx bağlıdır. Keyfiyyətli yuxu metabolizmi sürətləndirir və yağ yandırma prosesini aktivləşdirir. Yuxu çatışmazlığı isə iştahanı artıran hormonların yüksəlməsinə səbəb olur, bu da həddindən artıq yeməyə və çəki artımına gətirib çıxarır. Düzgün yuxu rejimi pəhriz və idmanın təsirini gücləndirir, nəticələrin daha tez və davamlı olmasına kömək edir.

Gecə yuxusu təsadüfi olaraq “gözəllik yuxusu” adlandırılmır. Yuxu zamanı dəri özünü bərpa edir, kollagen istehsalı artır və dəri daha elastik olur. Gözaltı qaranlıqlar azalır, dəri daha canlı və sağlam görünür. Saç kökləri möhkəmlənir və ümumi görünüş daha təravətli olur. Uzunmüddətli yuxusuzluq isə dərinin solğunlaşmasına və erkən qocalma əlamətlərinin yaranmasına səbəb ola bilər.

Yuxu eyni zamanda orqanizmin enerji ehtiyatlarını bərpa edir. Hüceyrələr yenilənir, enerji depoları dolur, əzələlər və sinir sistemi dincəlir. Səhər enerjili və gümrah oyanmağın əsas şərti məhz gecə yuxusunun keyfiyyətli olmasıdır.

Həzm sistemi də gecə yuxusundan təsirlənir. Keyfiyyətli yuxu mədə turşusunun balansını qoruyur, bağırsaq fəaliyyətini tənzimləyir və şişkinlik kimi problemlərin azalmasına kömək edir. Yuxusuzluq isə mədə-bağırsaq narahatlıqlarını artıra, həzmi çətinləşdirə bilər.

Gecə neçə saat yatmaq lazımdır?

Yetkinlər üçün: 7–9 saat, gənclər: 8–10 saat, uşaqlar: 9–12 saat, körpələr: 12–16 saat

Ümumilikdə, gecə yuxusu insan sağlamlığının təməl daşlarından biridir. O, beyin fəaliyyətini gücləndirir, immuniteti möhkəmləndirir, ürəyi qoruyur, psixikanı sabitləşdirir və bədəni yeniləyir. Sağlam və balanslı həyat tərzi üçün düzgün yuxu rejimi ən az sağlam qidalanma və fiziki aktivlik qədər vacibdir.

Dəniz