Sadə yorğunluq, yoxsa ciddi xəstəlik? – Leykozun ilk simptomları

Qan xərçəngi — tibbi dildə leykoz — qan və sümük iliyi hüceyrələrinin nəzarətsiz şəkildə çoxalması ilə xarakterizə olunan onkoloji xəstəlikdir. Bu xəstəliyin ən təhlükəli cəhətlərindən biri isə uzun müddət özünü qeyri-spesifik əlamətlərlə göstərməsi, yəni başqa xəstəliklərə bənzəyən simptomlarla gizlənməsidir. Erkən mərhələdə diaqnoz qoymaq çətin olsa da, bədən zaman-zaman müəyyən xəbərdaredici siqnallar göndərir. Bu əlamətləri vaxtında tanımaq müalicənin uğur şansını xeyli artırır.

Leykoz zamanı sümük iliyində qan hüceyrələrinin — eritrosit, leykosit və trombositlərin — normal inkişaf prosesi pozulur. Nəticədə orqanizmdə sağlam hüceyrələr azalır, anormal hüceyrələr isə sürətlə çoxalaraq həm qan dövranını, həm də immunitet sistemini zəiflədir. Bunun nəticəsi olaraq bir sıra ilkin simptomlar yaranır.

Qan xərçənginin ilkin əlamətləri

Davamlı yorğunluq və halsızlıq

Leykozun ilk və ən çox rast gəlinən əlamətlərindən biri səbəbi bilinməyən yorğunluqdur. Sağlam eritrositlərin azalması orqanizmin oksigenlə təminatını zəiflədir və insan sanki “gücünü itirmiş” kimi hiss edir. Bu yorğunluq yuxu və istirahətlə keçmir və zamanla daha çox hiss olunur.

Dərinin solğunlaşması

Anemiya ilə əlaqədar olaraq dəridə, xüsusilə üz və dodaqlar bölgəsində solğunluq yaranır. Bu dəyişiklik çox vaxt yavaş-yavaş inkişaf etdiyindən insan özündə fərq etməyə bilər, lakin ətrafdakılar bunu tez hiss edə bilir.

Asan göyərmələr və səbəbsiz qanaxmalar

Trombositlərin azalması qan laxtalanmasını çətinləşdirir və aşağıdakı vəziyyətlər meydana çıxır:

-yüngül toxunuşdan belə göyərmə,

-tez-tez burun və diş əti qanaxmaları,

-xırda qırmızı nöqtələr — petexiyalar,

-cızıqların və yaraların gec sağalması.

Bu tip qanaxmalar xüsusilə uşaq və yeniyetmələrdə daha aydın görünə bilər.

Tez-tez infeksiyalara yoluxma

Ağ qan hüceyrələri bədənin müdafiə sistemidir. Leykoz zamanı bu hüceyrələr ya normal funksiyanı yerinə yetirə bilmir, ya da say olaraq çatışmır. Bu səbəbdən:

-tez-tez təkrarlanan infeksiyalar,

-antibiotiklərlə çətin sağalan xəstəliklər,

-izaholunmayan yüksək temperatur epizodları müşahidə oluna bilər.

Xüsusilə 38°C-dən yuxarı və uzun sürən qızdırma ciddi siqnal sayılır.

Sümük və oynaq ağrıları

Sümük iliyində hüceyrələrin anormal çoxalması sümüklərə təzyiq yaradır. Bu, geniş yayılan və ya lokal xarakterli ağrılarla özünü göstərə bilər. Bəzi xəstələr ağrını gecələr və ya istirahət zamanı daha çox hiss etdiklərini bildirirlər.

Limfa düyünlərinin şişməsi

Boyun, çənəaltı, qoltuqaltı və qasıq bölgəsində yerləşən limfa düyünləri bədənin filtr sistemi kimi fəaliyyət göstərir. Leykoz zamanı bu düyünlər böyüyə və ağrısız şişkinlik şəklində özünü göstərə bilər. Adətən sərt olmayan, amma ölçüsü zamanla dəyişə bilən düyünlər diqqət tələb edir.

Səbəbi bilinməyən çəki itkisi və iştahasızlıq

Xəstəliyin inkişafı zamanı metabolik proseslər pozulur və bədən enerji sərfiyatını artırır. Bu isə iştahsızlığa, qısa müddətdə nəzərəçarpan arıqlamaya gətirib çıxarır. Bu simptom bəzən xəstəliyin ilk ipuclarından biri olur.

Gecə tərləmələri

Xüsusilə gecə yuxu zamanı paltar və yatağı isladacaq dərəcədə tərləmələr də qan xərçənginin erkən göstəricilərindən hesab olunur. Temperatur yüksəlməsə belə, bu simptom ciddi qəbul edilməlidir.

Qan xərçəngi başlanğıc mərhələdə çox zaman gizli inkişaf etdiyindən erkən diaqnoz xəstəliyin gedişinə birbaşa təsir göstərir. Sadə qan analizi — tam qan sayımı (hemogram) — belə uzun müddətdir davam edən bir neçə əlamətin səbəbini aydınlaşdırmağa kömək edir. Vaxtında aşkarlandıqda müalicə üsulları daha effektiv nəticə verir və xəstənin həyat keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşır.

Aşağıdakı vəziyyətlərdə hematoloqa müraciət etmək tövsiyə edilir:

-2–3 həftə davam edən yorğunluq, qızdırma və halsızlıq,

-tez-tez yaranan göyərmələr və qanaxmalar,

-səbəbsiz limfa düyünü böyüməsi,

-davamlı sümük ağrıları,

-izaholunmayan arıqlama.

Hər əlamət ayrıca ciddi xəstəlik demək deyil, lakin bir neçə simptomun eyni anda olması qanla bağlı problemi istisna etmək üçün müayinəni mütləq edir.

Dəniz