Miqrenin yaranma səbəbləri – Son araşdırmalar nə deyir?

Miqren dünya əhalisinin böyük bir hissəsinə təsir edən, güclü və təkrarlayan baş ağrıları ilə müşayiət olunan nevroloji xəstəlikdir. Son illərdə aparılan elmi tədqiqatlar miqrenin sadə bir baş ağrısı olmadığını, beynin müxtəlif strukturlarında baş verən funksional dəyişikliklərlə əlaqəli olduğunu göstərir. Bu xəstəlik insanın gündəlik həyatını, iş fəaliyyətini və psixoloji vəziyyətini ciddi şəkildə təsir edə bilər. Tədqiqatların nəticələri miqrenin çoxfaktorlu bir pozuntu olduğunu sübut edir.

Miqrenin yaranmasında beyin damarlarındakı dəyişikliklər xüsusi rol oynayır. Tutma zamanı beyin damarlarının anormal şəkildə genişlənməsi və daralması ağrı reseptorlarını aktivləşdirərək döyünən ağrı yaradır. Bu mexanizm miqrenin xarakterik baş ağrısının əsas izahlarından biri kimi qəbul olunur.

Araşdırmalar serotonin kimi neyrotransmitterlərin miqren zamanı ciddi şəkildə azaldığını göstərir. Serotonin beyində ağrı mexanizmlərini tənzimləyən əsas maddələrdən biridir və onun səviyyəsinin düşməsi sinir sisteminin həssaslığını artırır. Bu dəyişiklik yalnız ağrıya deyil, həm də işığa və səsə qarşı həssaslıq, ürəkbulanma və başgicəllənmə kimi simptomlara səbəb olur.

Genetik amillərin də miqrenin yaranmasında böyük təsiri var. Miqreni olan şəxslərin ailələrində xəstəliyin daha çox rast gəlinməsi bunu təsdiqləyir. Son araşdırmalara görə, valideynlərdən biri miqrendirsə, övladlarda risk əhəmiyyətli dərəcədə artır. 2024-cü ildə aparılan bir tədqiqat miqrenlə əlaqəli 40-dan çox genetik faktorun müəyyən edildiyini göstərir.

Qadın hormonları da xəstəliyin gedişatına birbaşa təsir edir. Estrogen səviyyəsindəki dəyişikliklər xüsusilə menstruasiya dövrü, hamiləlik və menopauza zamanı miqren tutmalarının artmasına səbəb olur. Bu səbəbdən miqren qadınlarda kişilərə nisbətən üç dəfə çox rast gəlinir.

Sensor sistemin həddindən artıq həssaslığı da miqrenin əsas səbəblərindən biri kimi göstərilir. Beyin xarici stimulları filtrləməkdə çətinlik çəkdiyi üçün adi işıq, səs və qoxu belə güclü baş ağrısına yol aça bilir. Bu vəziyyət beynin “ağrı emalı” sisteminin normadan daha həssas işləməsi ilə bağlıdır.

Miqren çox zaman xarici faktorlarla da bağlı olur. Yuxu rejiminin pozulması, stress, emosional gərginlik, bəzi qidalar, parlaq işıq, havanın kəskin dəyişməsi və güclü qoxular tutmanı tətikleyen əsas səbəblər sırasında yer alır. Tədqiqatlar göstərir ki, bu faktorlar beynin elektrik aktivliyini dəyişdirərək tutmanın başlanmasına şərait yaradır.

Elmi ədəbiyyatda “kortikal yayılma dalğası” adlanan mexanizm də miqrenin yaranmasında mühüm rol oynayır. Bu, beynin bir hissəsində başlayan və digər hissələrə yayılan elektrik impulslarının ardıcıl dalğasıdır. Bu dalğa görmə pozğunluğu, uyuşma və zəiflik kimi aura simptomlarının yaranmasına səbəb olur.

Nəticə etibarilə miqren çoxfaktorlu xəstəlikdir və həm genetik, həm hormonal, həm nevroloji, həm də ətraf mühit amillərinin birləşməsi ilə meydana çıxır. Son araşdırmalar xəstəliyin mexanizmini daha dərindən anlamağa kömək edir və gələcəkdə daha effektli müalicə metodlarının yaranacağına ümid yaradır. Miqrenin səbəbləri tam həll olunmasa da, müasir tədqiqatlar bu xəstəliyin daha düzgün araşdırılmasına imkan verir.

Altay