Səhər zəngini təxirə salanlara PİS XƏBƏR: ZƏRƏRLİDİR

Müasir həyatın tempi, gec yatmaq vərdişləri və ekran qarşısında çox vaxt keçirmək sabah oyanmağı daha da çətinləşdirib. Buna görə də bir çox insan səhər zəngini təxirə salmağı səhər rutinlərinin bir hissəsi hesab edir. Lakin elmi araşdırmalar göstərir ki, bu qısa yuxu fasilələri bioloji saatı pozur, beyin funksiyalarına mənfi təsir göstərir və gün ərzində performansı ciddi şəkildə aşağı salır.

Neyrobioloqlar bildirir ki, alarmı təxirə salmaq beyni yarımçıq yuxu dövrlərinə daxil edir və bu, “yuxu ataleti” adlanan vəziyyətə gətirib çıxarır. İnsan oyanmaq üzrə olarkən yenidən yuxuya dalır və bir neçə dəqiqə sonra alarm çalanda beynin dərin yuxu mərhələsindən zorla çıxarılması tələb olunur. Bu, güclü sərsəmlik, diqqət çətinliyi və qərar verməkdə çətinliklə nəticələnir. Bu “yuxu sərxoşluğu” hissi bəzən saatlarla davam edə bilir.

İnsan yuxusu təxminən 90 dəqiqəlik dövrlərlə irəliləyir zəng çox vaxt dövrün sonuna yaxın çalır. Lakin zəngi təxirə saldığınız zaman beyin yeni yuxu dövrünə başlayır. Yalnız 5–10 dəqiqə sonra yenidən oyanmağa çalışdığınızda, bu dövrün ən dərin hissəsindən zorla çıxarılırsınız. Bu, yuxu ataleti adlanan vəziyyəti tetikler. Yəni təxirə salmaq, dinlənmək yerinə daha yorğun oyanmağınıza səbəb olur və bu təsir səhər içilən qəhvəyə baxmayaraq uzun müddət davam edə bilər.

Sağlam oyanma prosesində bədən kortizol və adrenalin kimi hormonları nəzarətli şəkildə artıraraq oyanmağa hazırlaşır. Lakin zəngi təxirə salmaq və təkrar-təkrar şok vəziyyətində oyanmaq bu hormonların nizamsız ifrazına səbəb olur. Bu, ürək döyüntüsü, stress, gərginlik və anksiyete kimi təsirlər yarada bilər. Bundan əlavə, yuxu zamanı yığılan və yuxu təzyiqi yaradan adenozin maddəsi parçalı yuxu səbəbindən tamamilə təmizlənmir; bu da gün boyu əsnəmə, diqqət çətinliyi və zehni bulanıqlığın əsas səbəbi hesab olunur.

Psixoloqlar bildirir ki, zəngi təxirə salmaq günün ilk vəzifəsinin ertələnməsi deməkdir və bu, şüuraltına “Hazır deyiləm” mesajı göndərir. Bu, iradə gücünü zəiflədə və günün qalan hissəsində motivasiya itkisinə yol aça bilər. Həmçinin alarmı təxirə salmaq səhər rutinini sürətləndirərək stressli başlanğıc yaradır. Səhər yeməyini atlamaq, tələsik hazırlaşmaq və gecikmə narahatlığı səhəri bir böhran idarəçiliyinə çevirə bilər.

Mütəxəssislərin zəngi təxirə salma vərdişindən xilas olmaq üçün bir neçə tövsiyəsi var:

-Saatınızı yataqdan uzağa qoyun: Söndürmək üçün qalxmaq lazım olduğundan oyanmaq daha asan olur.

-İşıqla oyanın: Pərdəni açmaq və ya günəş işığı simulyasiyalı lampa istifadə etmək melatonini dayandırır və kortizolu tənzimləyir.

-Hər gün eyni vaxtda oyanın: Həftə sonları da daxil olmaqla eyni saatda qalxmaq bioloji saatı nizamlayır.

-Təxirə salmaq əvəzinə hərəkət edin: O 5 dəqiqəni uzanmaq və ya bir stəkan su içmək üçün istifadə etmək metabolizmi sürətləndirir.

Dəniz