Həbs qətimkan tədbiri ilə azadlıqdan məhrumetmə cəzasının fərqi nədir?

Cinayət prosesi zamanı tez-tez qarışdırılan anlayışlardan biri həbs qətimkan tədbiri ilə azadlıqdan məhrumetmə cəzasıdır. Hər iki halda şəxs azadlıqdan məhrum edilsə də, onların hüquqi mahiyyəti, tətbiq edilmə məqsədi və nəticələri tamamilə fərqlidir.

Həbs qətimkan tədbirinin mahiyyəti

Həbs qətimkan tədbiri cinayət işi üzrə istintaq və ya məhkəmə baxışı davam etdiyi dövrdə şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxs barəsində tətbiq olunan müvəqqəti prosessual tədbirdir. Bu tədbirin əsas məqsədi cəza vermək deyil, istintaqın və məhkəmə araşdırmasının normal gedişini təmin etməkdir.

Qanunvericiliyə görə, həbs qətimkan tədbiri yalnız məhkəmə qərarı ilə seçilə bilər və əsaslandırılmalıdır. Şəxsin qaçma ehtimalı, istintaqa mane olma riski, sübutları gizlətməsi və ya yeni cinayət törətmə ehtimalı bu tədbirin seçilməsinə səbəb ola bilər. Ən vacib məqam ondan ibarətdir ki, bu mərhələdə şəxs hələ təqsirli hesab edilmir.

Azadlıqdan məhrumetmə cəzası nədir?

Azadlıqdan məhrumetmə isə məhkəmənin hökmü ilə təyin olunan cinayət cəzasıdır. Bu cəza yalnız məhkəmə baxışı başa çatdıqdan, şəxsin təqsiri sübuta yetirildikdən və hökm qanuni qüvvəyə mindikdən sonra icra olunur.

Bu halda artıq şəxs cinayət törətməkdə təqsirli bilinmiş olur və məhkəmənin müəyyən etdiyi müddət ərzində cəzaçəkmə müəssisəsində saxlanılır. Azadlıqdan məhrumetmə cəzasının məqsədi cəmiyyətin qorunması, ədalətin bərpası və şəxsin islah edilməsidir.

Əsas fərqlər

Həbs qətimkan tədbiri ilə azadlıqdan məhrumetmə arasındakı əsas fərq onların zamanı və məqsədində özünü göstərir. Həbs qətimkan tədbiri istintaq dövrünə aid olan müvəqqəti tədbirdir və cəza xarakteri daşımır. Azadlıqdan məhrumetmə isə məhkəmə hökmünün nəticəsi olaraq tətbiq edilən real cəzadır.

Başqa sözlə, həbs qətimkan tədbiri şəxsin təqsirli olub-olmadığı müəyyənləşənədək görülən tədbir, azadlıqdan məhrumetmə isə artıq təqsiri sübuta yetirilmiş şəxsə tətbiq olunan sanksiyadır.

Hüquqi baxımdan bu iki anlayışı ayırd etmək son dərəcə vacibdir. Çünki həbs qətimkan tədbiri şəxsin günahkar olduğu anlamına gəlmir və bu, Konstitusiyada təsbit edilmiş təqsirsizlik prezumpsiyasına zidd deyil. Azadlıqdan məhrumetmə isə yalnız məhkəmənin yekun qərarı ilə mümkündür.

Dəniz